کار نامه توصیفی
كارنامه توصيفي
كارنامه توصيفي ابزار جديدي است كه براي ارايه باز خورد نتايج معلم از تلاش و عملكرد دانش آموز در فرآيند ياددهي ـ يادگيري آماده مي شود . اين كارنامه با كارنامه رايج كه صرفاً نمرات دانش آموزان در آن درج مي شود ؛ تفاوت بسيار دارد . بنابراين لازم است معلم گرامي با اجزاء و ابعاد اين كارنامه و چگونگي تكميل آن آشنا شود . معمولاً دانشمندان و متخصصان تعليم و تربيت شخصيت را به چهار بعد عقلاني ، اجتماعي ، عاطفي و جسماني تقسيم مي كنند . رشد همه جانبه دانش آموز هنگامي رخ مي دهد كه همه ابعاد شخصيت مورد توجه و مراقبت قرار گيرد . اين كارنامه به معلم اين امكان را مي دهد كه به تمامي ابعاد گوناگون شخصيت دانش آموز توجّه نمايد .
كارنامه توصيفي شامل اجزاء و قسمت هاي زير است :
الف ـ مشخصات دانش آموزي
ب ـ حضور و غياب دانش آموز
ج ـ فعاليت هاي برجسته دانش آموز
د ـ عملكرد درسي
هـ ـ ويژگي هاي عمومي
و ـ جمع بندي عملكرد دانش آموز
ز ـ توصيه هاي معلم
ح ـ نظر والدين
ط ـ تأييد و تصميم
در ادامه به توضيح هر يك از اين قسمت ها پرداخته مي شود .
الف ـ مشخصات دانش آموز در اين قسمت مشخصات ، شناسنامه اي و خانوادگي دانش آموز درج مي شود .
ب ـ وضعيت حضور و غياب دانش آموز
از آنجا كه در الگوي ارزشيابي حضور در كلاس درس ، ملاك مهمي به شمار مي رود بنابراين معلم ضمن مراقبت و دقت در مورد وضعيت حضور و غياب دانش آموز و پي گيري علل غيب ها آمار دقيق را اعلام نمايد .
انعكاس غيبت دانش آموز به والدين و بررسي علل آن در طول سال و درج آن در كارنامه در دو نوبت به شناخت وضعيت دانش آموز كمك مي نمايد .
ج ـ فعاليت هاي برجسته دانش آموز
در اين قسمت برخي فعاليت هاي برجسته دانش آموز فهرست مي گردد ، از جمله مشاركت ها ، فعاليتهاي علمي و درسي ، فعاليتهاي هنري ، مسئوليت هاي ويژه اي كه دانش آموز به عهده گرفته و به خوبي آن را انجام داده است و …
فعاليت هايي برجسته تلقي مي شود كه بالاتر از حدّ انتظار باشد .
د ـ عملكرد درسي
در اين بخش عملكرد درسي دانش آموز بر اساس اطلاعات جمع آوري شده در فرآيند ياددهي ـ يادگيري ارزشيابي مي شود . تفاوت اساسي اين قسمت از كارنامه توصيفي ، با كارنامه رايج در آن است كه ؛ اولاً مقياس رتبه اي به كار برده مي شود (به جاي مقياس فاصله اي 20-0) ؛ ثانياً انتظارات در هر يك از موارد درسي به تفكيك مورد ارزشيابي قرار مي شود .
از آنجا كه شناخت درست هر يك از انتظارات و نشانه هاي تحقق آن لازمه ارزشيابي درست است انتظارات مذكور بر اساس اسناد برنامه درسي سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي تدوين شده است . همچنين تلاش شده است كه نشانه هاي تحقق هر انتظار نيز بر همين اسناد استوار باشد ، معلم محترم بايستي به اين نكته توجه داشته باشد كه داوري درباره تحقق اين انتظارات نبايستي صرفاً ذهني باشد بلكه مي بايست بر اساس شواهد گردآوري شده باشد . به عبارت روشن تر، تكميل اين كارنامه مستلزم دو فعاليت مهم و متمايز است :
الف : جمع آوري اطلاعات ؛
ب : داوري در خصوص ميزان تحقق انتظارات ؛
در مرحله اوّل يعني جمع آوري اطلاعات ، معلم شواهد را از تحولات و تغييرات رخ داده در دانشآموز در حين فرايند ياددهي ـ يادگيري گردآوري مي نمايد و سپس در مرحله دوم بر اساس مقياس هاي تعيين شده به داوري در خصوص ميزان تحقق انتظارات مي پردازد ، بر اين اساس كارنامه توصيفي زماني تكميل مي شود كه اطلاعات لازم فراهم شده باشد .
مقياس ها
همانگونه كه قبلاً بيان شد ارزشيابي توصيفي به صورت رتبه اي تدوين شده است ، در اين بخش بنا به ضرورت ، توضيح و تشريح مقياس مورد استفاده در ارزيابي از عملكرد تحصيلي دانش آموز را مورد توجه قرار مي دهيم . مقياس مربوط به ويژگي هاي عمومي نيز در جاي خود مطرح مي شود . مقياس ها و تعريف آنها به قرار زير است :
v كاملاً تحقق يافته ( بالاتر از حد انتظار ) : اين رتبه در شرايطي به دانش آموز تعلق مي گيرد كه در حد و اندازه اي بالاتر از توقعات معمول ، انتظارات را در خود محقق كرده باشد ، يعني در صورتي كه در آثار و عملكرد دانش آموز پس از بررسي ها و مشاهدات هيچ خطايي يافت نشود و نقصي در عملكرد وي ديده نشود .
v تحقق يافته : ( در حد انتظار ) در شرايطي كه دانش آموز در حد توقعات معمول انتظار مورد نظر را در خود محقق كرده باشد اين رتبه به وي تعلق مي گيرد . به عبارت ديگر بايد در بررسي و مشاهدات بعمل آمده حداقل اشتباه و خطا ، (حداكثر 2 يا 3 مورد) در عملكرد و آثار وي ديده شود .
v نسبتاً تحقق يافته : ( نزديك به حد انتظار ) در شرايطي كه كم و بيش ضعف هايي در عملكرد دانش آموز ديده مي شود و در برخي از نشانه هاي مورد انتظار ، ضعفي از خود نشان مي دهد يعني معلم در حين مشاهدات و بررسي هاي خود از آثار و عملكرد دانش آموز اغلب اوقات خطاهاي بيش از 3 مورد مشاهده كرده است .
v نيازمند تلاش بيشتر : اين رتبه در شرايطي كه ضعف هاي جدي در عملكرد و آثار دانش آموز مشاهده شود به او داده ميشود يعني اگر در بررسي مشاهداتي كه از عملكرد فرد بعمل آمده است اشتباهات مكرر و زياد ديده مي شود ، اين رتبه به وي تعلق مي گيرد . براي روشن شدن نحوه بكارگيري اين مقياس درباره انتظارات ، به يك مثال از درس رياضي اشاره مي كنيم : در درس رياضي يكي از انتظارات اين است كه دانش آموز : « مقايسه اعداد ، مجموعهها و اشياء را انجام بدهد » .
در صورتيكه دانش آموز براحتي و بدون هيچ اشتباهي در طول فرايند يادگيري مقايسه اعداد مجموعه ها و اشياء را انجام داد و در عملكرد وي تمامي نشانه هاي تحقق انتظار مذكور ـ نشانه ها بعداً توضيح داده مي شود ـ مشاهده شد رتبه « بالاتر از حد انتظار » را مي گيرد و اگر دانش آموز مذكور با كمترين خطا در حد 2 يا سه مورد در هر نوبت مشاهده نشانه ها ، به هدف فوق رسيده باشد ، رتبه ي در حد انتظار را مي گيرد. و اگر دانش آموز در شناخت و انجام مقايسه ها و نشانه هاي مربوطه ضعفي از خود نشان داد و خطاهاي مشاهده شده ، بيشتر از دو يا سه مورد نزديك به حد انتظار را دربرگرفت و در شناخت و انجام مقايسه ها اشتباهات زيادي داشت و ضعف جديد از خود نشان داد ، مثلاً در بسياري موارد قادر به تشخيص علامت كوچكتر و بزرگتر نبود رتبه « نيازمند تلاش بيشتر » را مي گيرد .
بعد از تعريف و تشريح مقياس، نوبت به تعريف و تبيين انتظارات مربوط به هر ماده درسي مي رسد . در اين بخش انتظارات از هر ماده درسي بيان مي شود، ذيل هر انتظار شواهد و نشانه هاي مربوطه نيز ذكر مي شود ، همكاران گرامي بايستي هنگام داوري در خصوص ميزان تحقق هر انتظار به اين شواهد و نشانه ها توجه كنند و اين نشانه ها را در نظر داشته باشند اين نكته پايه و اساس ارزشيابي توصيفي شمار مي رود و ارزشيابي توصيفي نيازمند توجه به چنين نشانه هايي است .
خواندن و نوشتن
اين ماده درسي دو مهارت اساسي و مهم را كه از اهداف دوره ابتدايي است ، در بر دارد و از آنجا كه آغاز شكل گيري اين دو مهارت در پايه اوّل ابتدايي است و مراقبت معلم نسبت به آن ضروري است ، انتظارات در اين ماده به قرار زير است :
ـ گوش دادن
نشانه هاي مربوط به اين انتظار كه بر اساس تمرينات ، گوش كن و بگو ، بگرد و پيدا كن ، كتاب بخوانيم قابل بررسي است عبارتند از :
از دستورالعمل هاي ساده پيروي مي كند ، قادر به دريافت ارتباط بين بخش هاي مختلف پيام است ، درباره ي شنيده ها به اظهار نظر مي پردازد ، با دقت و علاقه و تمركز به سخنان گوش مي دهد .
ـ سخن گفتن
مهارت سخن گفتن : مهارتي است كه دانش آموز مدت ها قبل از ورود به دبستان آن را كسب مي كند . امّا سخن گفتن خوب داراي نشانه هاي است كه اين نشانه ها را با تكيه بر تمرينات : به دوستانت بگو ، گوش كن و بگو ، ببين و بگو ، كتاب بخوانيم مي توان در دانش آموزان بررسي كرد ، اين نشانه ها عبارتند از : قبل از سخن فكر مي كند ، از زبان مناسب و كار افزارهاي لازم استفاده مي كند ، در بحث هاي گروهي شركت فعال دارد ، از كلمات متنوع در سخن گفتن استفاده مي كند ، صوت ها و نشانه ها را به درستي تلفظ مي كند ، هنگام سخن گفتن جملات را صحيح بكار مي برد .
ـ روان خواندن
روان خواني مهارتي است كه خود شامل اجزاء و عناصري است ، نشانه هاي روان خواني را مي توان به قرار زير فهرست نمود . ( معلم مي تواند اين نشانه ها و شواهد را در حين تمرينات روان خواني ، كتاب خواني ، با هم بخوانيم در كتاب بخوانيم را گردآوري كند ) .
توانايي بلند خواني و صامت خواني را دارد ، هنگام خواندن از لحن و آهنگ مناسب استفاده مي كند ، هدف و منظور نوشته ها را درك مي كند ، به سؤالات متن خوانده شده ، پاسخ مي دهد ، علايم سجاوندي و نقطه گذاري را در جمله ها و متن درك مي كند ، متون ، شعر و داستان متناسب با سن خود را دركمي كند . نشانه هاي فارسي را تشخيص مي دهد .
ـ نوشتنمعلم مي تواند درست نويسي در حين فعاليتهاي مختلف كلاسي را بررسي كند ، لزوماً نيازي نيست كه اين كار در جلسات آزمون املا انجام گيرد ، بلكه در تكاليف ديگر هم مي توان درست نويسي دانش آموز را بررسي كرد (تمرينات كتاب بنويسيم از آن جمله اند). در صورت تشخيص معلم ، جلسات املاء بايستي از تشريفات استرس آور دور باشد ، يعني مانند جلسات تمرين و انجام تكاليف باشد ، ارزشيابي از آثار نوشتني هم بايد به صورت كيفي باشد و ضمن ارايه يك رتبه مناسب ، تذكرات و توضيحات لازم را از عملكرد وي در ـ نوشته مورد نظر ـ به دانش آموز ارايه دهد .
نشانه ها و علايم درست نويسي عبارتند از : نشانه هاي فارسي را مي تواند بنويسد ، از جمله هاي آشنا مي تواند رونويسي كند ، احساسات و عواطف خود را در جملات كوتاه بنويسد ، از نشانه هاي سجاوندي به درستي استفاده مي كند ، پاسخ سؤالات و تمرينات را مي نويسد ، از واژگان تازه در نوشته هاي خود استفاده مي كند .
ـ زيبا نوشتن
نشانه هاي تحقق اين انتظار شامل موارد زير است :
رعايت صحيح رسم الخط مورد نظر ، رعايت فاصله بين كلمات و تناسب در اندازه حروف يك كلمه .
درس رياضي
انتظارات درس رياضي به دو مرحله تقسيم شده است كه مرحله اول در گزارش نوبت اول و انتظارات مرحله دوم در گزارش نوبت دوم تكميل مي شود . از آن جا كه انتظارات دقيق و روشن هستند و معلمان گرامي خود براحتي نشانه هاي آن ها را در عملكردهاي دانش آموزان و تمرينـات آنـان مـي توانـند بيابنـد ، نيـازي به بيـان نشانه ها نيست و به بيان انتظارات اكتفا مي شود .
انتظارات مرحله ي اول در درس رياضي عبارتند از :
ـ جهت يابي و مكان يابي را انجام مي دهد .
ـ قادر به برقرار كردن تناظر اعضاي دو مجموعه است.
ـ مجموعه هاي عددي و نمادهاي 0 تا 9 را مي نويسد.
ـ جمع و تفريق يك رقمي را انجام مي دهد.
ـ مقايسه اعداد و مجموعه ها را انجام مي دهد.
توضيح اين كه دانش آموز بايد بتواند نمادهاي < > يا = را براي مقايسه اعداد و مجموعهها به درستي استفاده كند .
انتظارات مرحله ي دوم درس رياضي يا انتظارات در پايان سال :
ـ اعداد كمتر از صد را مي نويسد.
ـ مفهوم دسته بندي ده تايي را بكار مي برد.
ـ مسأله هاي جمع و تفريق را حل مي كند.
ـ اشكال هندسي اصلي را مي شناسد.
ـ چگونگي استفاده از پول را در زندگي روزمره مي داند.
ـ اشياء را از نظر طول و جرم مقايسه مي كند.
ـ مفهوم تقارن را درك مي كند.
درس قرآن
درس قرآن از جمله دروسي است كه به راحتي مي توان با بررسي عملكرد دانش آموز ، پيشرفت وي را مورد ارزشيابي قرار داد . به عنوان پيشنهاد ، مي توان از دانش آموز خواست كه به كمك والدين خود در چند مقطع زماني ، آيات و كلماتي از قرآن را قرائت و ضبط نمايد و نوار كاست آن را تحويل معلم دهد . معلم ميتواند با گوش دادن به اين كاست ها پيشرفت دانش آموز را بررسي و ارزشيابي نمايد .
فعاليت هاي كلاسي و تمرينات و تكاليف نيز شاهد و معياري براي داوري معلم است ، بنابراين اين درس هم چندان نيازمند تدارك شرايط امتحان ( كتبي يا شفاهي ) نيست ، آنچه مهم و اساسي است ، ايجاد گسترش علاقه و انس به قرآن است . لذا در اين سطح انتظارات در حيطه عاطفي اساسي تر از حيطه شناختي و مهارتي است ـ گر چه ، انتظارات عاطفي در فهرست انتظارات نيامده است ـ بر همين اساس در فرآيند ياددهي ـ يادگيري قرآن ، خطاها و اشتباهات وي نبايد به گونه اي جلوه داده شود كه او را از قرآن و خواندن آن گريزان نمايد . فعاليت هاي ياددهي ـ يادگيري قرآن عمدتاً به صورت جمعي مثل قرائت جمعي همراه با نشاط انجام گيرد . براي ارزشيابي از درس قرآن مي بايست اين انتظارات مد نظر قرار گيرد :
ـ كلمات و عبارات قرآني را به صورت بخش بخش و يا شمرده مي خواند.
ـ در جمع خواني سوره هاي كتاب مشاركت مي كند.
ـ دو سوره از هفت سوره كتاب را به انتخاب خود از حفظ مي خواند.
ـ داستانهاي قرآني را به صورت خلاصه و به كمك تصاوير به زبان خود بازگو مي كند.
در مورد انتظار آخر پيشنهاد مي شود از روش نقاشي و قصه گويي بهره گرفته شود . يعني از كودكان بخواهيد برخي از قسمت هاي داستانهاي قرآني را نقاشي كنند يا قصه هاي آن را براي همسالان و همكلاسي هاي خود نقل كنند ارزشيابي عملكرد كودكان در حين اين فعاليت ها صورت مي گيرد .
درس علوم
درس علوم از جمله دروسي است كه انتظاراتش در حيطه دانستني ها ( شناختي ) و مهارت ها و حتي نگرش ها كاملاً مشخص و بارز است . به بيان ديگر هدف اساسي از آموزش علوم ، انتقال صرف برخي مفاهيم و دانستني ها به ذهن كودك نيست ، بلكه پرورش مهارت هاي شناختي كودك هم ضرورت دارد ـ البته در دروس ديگر مانند رياضي هم مهارت شناختي ضرورت دارد ـ لازم است در حين ياددهي ـ يادگيري و همچنين در حين ارزشيابي اين مهارتها در نظر گرفته شود بيشتر اوقات معلم فرصت لازم براي بررسي تحقق اين مهارت ها را دارد . و نكته مهم اين است كه شرايط تدريس و فرآيند ياددهي ـ يادگيري به گونه اي باشد ، كه دانش آموزان درگير اين انتظارات شوند .
انتظارات درس علوم به قرار زير است :
ـ مفاهيم و دانستني هاي پايه در علوم را بداند .
مفاهيم و اهداف دانشي علوم به روشني در محتواي كتاب علوم آمده است . به طور عمده دانش آموز بايد نشان دهد كه به درك درست و روشني از هر يك از مفاهيم رسيده است . او بايد در حين فعاليت هاي يادگيري و انجام تكاليف نشان دهد كه به هدف مذكور رسيده است نيازي نيست كه صرفاً از طريق پرسش ها به اين منظور دست يافت ، يعني با پرسيدن چند سؤال حفظ كردني از ميزان درك فهم كودك آگاه شد ، بر اساس محتواي كتاب علوم مفاهيم مورد نظر عبارتند از : جانوران ، گياهان ، حركت ، آهن ربا ، آب ، سنگ ، خاك و بهداشت .
ـ فعاليت هاي لازم براي درس علوم را انجام داده است .
از آنجا كه تأكيد برنامه درسي علوم ، يادگيري در حين تجربه و فعاليتهاي است . لذا دانش آموزان براي يادگيري نيز بايد مورد توجه قرار گيرد . آثار و محصولاتي كه دانش آموزان بوجود آورده اند ـ گروهي و يا فردي ـ و يا گزارش هايي كه تهيه كرده اند ، مدّ نظر قرار گرفته . در صورتي كه فعاليتها به صورت گروهي انجام گرفته باشد نتيجه كار گروه براي هر يك از دانش آموزان در نظر گرفته مي شود ، ضمناً آن دسته از آثار و محصولاتي كه قابل نگهداري است ، در پوشه كار نگهداري مي شود ، تا در موقع ارزشيابي از عملكرد دانش آموز بازبيني شود .
اين آثار بايستي توسط معلم ارزشيابي شود و در صورت نياز اظهار نظرهايي روي آن درج شود و تاريخ تحويل اثر ثبت شده و در پوشه كار قرار داده شود .
ـ نگرش مثبت نسبت به كارهاي گروهي در رعايت بهداشت و ايمني را بدست آورده است .
اگر دانش آموز ( پايه اوّل ) بتواند به تدريج در طي سال ، وجود فرد ديگر را به عنوان هم گروه در انجام فعاليت ها بپذيرد و در انجام كارها و ارايه عقايد رعايت نوبت بكند و به نظر او هم توجه كند به هدفهاي مورد انتظار در توانايي كار در گروه رسيده است و نگرش مثبت در اين زمينه را پيدا كرده است . همچنين اگر اين دانش آموز پس از انجام فعاليتها ميز خود را تميز و مرتب كند ، دست خود را بشويد و نسبت به نظافت محيط كلاس و مدسه حساس باشد نگرش مثبت نسبت به بهداشت و ايمني را پيدا كرده است .
ـ در برقراري ارتباط تواناست
دانش آموز پايه اول هنگامي كه بتواند انديشه هاي خود را به خوبي و به روش هاي مختلف ( سخن گفتن ، نوشتن ، رسم شكل ، نشان دادن نتايج به شيوه هاي مختلف ) بيان كند ، و در محدودة سني خود نظر افراد ديگر را كه ممكن است آن هم به روش هاي مختلف ( كلامي ، تصويري و … ) بيان شده باشد درك كند ، در مهارت برقراري ارتباط تواناست . اگر دانش آموز پاية اول بتواند واژه هاي نو را به صورت كلامي يا تصويري معنا كند و يا به آنچه ديگران مي گويند گوش دهد ، اين مهارت را كسب كرده است .
شاخص هاي برقراري ارتباط علمي عبارتند از :
· سخن گفتن ، گوش كردن يا نوشتن به منظور دسته بندي ايده ها و روشن كردن مفاهيم
· يادداشت برداشتن ( به هر صورت تصويري ، كلامي )
· استفاده از تصاوير ، شكل … براي انتقال اطلاعات
· انتخاب وسايل مناسب به طوري كه براي ديگران قابل فهم باشد
ـ اشياء را با دقت مشاهده مي كند
مهم ترين هدف آموزش علوم براي دانش آموزان پايه اول پرورش مهارت مشاهده در دانش آموزان است . مشاهده گر خوب آن فردي است كه در شناسايي محيط اطراف از حداكثر حواس خود استفاده مي كند ، يعني از توانايي هاي خود در ديدن ، شنيدن ، بوييدن ، لمس كردن و چشيدن براي جمع آوري اطلاعات از محيط اطراف به خوبي استفاده مي كند . مثلاً در معرفي گياهان ، علاوه بر مشخصات ظاهري آن ، به بو ، جنس برگ ( زبري و نرمي ) ، و مزة آن هم توجه دارد و پس از آشنايي با ذره بين از آن براي مشاهده جزئيات استفاده مي كند .
نوع اعمالي كه نشان دهنده مشاهده عملي هستند به شرح زير است :
· استفاده از چند حس
· توجه به جزئيات مربوط به جسم
· مشخص كردن شباهت ها و تفاوت ها
· تشخيص ترتيب رخ دادن وقايع
· استفاده از وسايل كمكي براي مطالعه جزئيات
ـ قادر به استفاده از ابزارهاي ساده است
اگر دانش آموز پايه اول در پايان ترم مي تواند ابزار ساده اي را كه فعاليت هاي اين درس به كار گرفته در مواقع لازم به كاربرد و با ذره بين و آهن ربا و شيوه استفاده از آن آشنايي دارد ، در مهارت كاربرد ابزار تواناست ( مثلاً در شناخت جزئيات برگ مي تواند از ذره بين استفاده كند )
ـ توانايي پيش بيني برخي رويدادها را دارد
دانش آموز براساس دانش قبلي خود مي تواند اتفاقات را پيش بيني كند . مثلاً بيان اين كه اگر اين گياه را در آفتاب بگذاريم بهتر رشد مي كند يك پيش بيني است كه براساس روش قبلي از شرايط لازم براي رشد گياه انجام شده است . پيش بيني كاملاً با حدس زدن تفاوت دارد ، زيرا حدس زدن نمي توان براساس فرضيه يا شواهد و دلايل توضيح داد .
رفتارهاي زير نشان دهنده اين است كه پيش بيني به طور عملي انجام شده است .
· استفاده از دلايل و شواهد قبلي براي بيان آنچه ممكن است در تجربه فعلي اتفاق افتد .
· تميز دادن پيش بيني از حدس
· رعايت احتياط در نظر دادن در مورد آنچه اتفاق خواهد افتاد وقتي شواهد و دلايل كافي نيستند .
درس هنر
هنر يكي از مواد درسي ارزشمند است كه متأسفانه در برنامه درسي اجرا شده ، جايگاه مناسبي ندارد . و اغلب در عمل مورد بي مهري و كم توجهي قرار مي گيرد ، از آنجا كه در ارزشيابي درس هنر با فعاليت هاي دانش آموز و نتايج آن سر و كار داريم ، مي توان گفت كه اين درس بهترين نمونه براي ارزشيابي عملكرد و ارزشيابي فرايندي ـ تكويني ـ است ، به عبارت ديگر مشاهده دانش آموز در حين فعاليت ، نوعي ارزشيابي فرآيندي است و بررسي محصول كار دانش آموز نوعي ارزشيابي عملكردي است . بسيار بجاست كه منتخبي از آثار دانش آموزان در پوشه كار نگهداري شود ، لازم به تذكر است كه بايد نمونه هاي نگهداري شده همراه با تاريخ و همچنين اظهار نظر معلم باشد ، با بررسي آثار نگهداري شده مي توان سير پيشرفت دانش آموز را بررسي نمود .
انتظارات درس هنر به شرح زير است
ـ ايده هاي خود را در قالب نقاشي و كاردستي و … ، بيان مي كند .
مهمترين فايده درس هنر آن است كه دانش آموز مي تواند افكار و ايده هاي خود را بيان كند . در اين دوران يعني سالهاي اوليه دبستان ، نقاشي كودكان جنبه روانشناختي هم دارد . يعني براساس نقاشي هاي آنان مي توان از روحيات آنها مطلع شد . به هر حال ، لازم است به دانش آموز فرصت داده شود ايده هاي خود را در قالب هاي هنري مختلف نشان دهد . آنچه در اينجا مورد نظر است ، اصالت اثر است . يعني آن كه دانش آموز كاري را ارايه دهد ، نه آن كه از الگو يا فكر كس ديگري كشيده باشد . نشانه هاي تحقق اين انتظار ، آن است كه نخست كودك از خودش نقاشي بكشد ، دوم موضوعات را خودش انتخاب كند ، به هر حال دانش آموزان تشويق شوند كه كارهاي قالبي و تكراري ارايه ندهند .
ـ از ابزار و مواد در فعاليتهاي هنري به طور مناسب استفاده مي كند .
ابزار و وسايل كار در توليد آثار هنري بسيار متفاوت است ، مانند مداد رنگي ، آبرنگ ، كاغذ رنگي ، چسب ، قيچي ، مداد شمعي و … به طور كلي دانش آموز بايست نخست وسايل را بشناسد و به طور صحيح از آنها استفاده كند . مي توان انتظار را در حين عمل دانش آموز مشاهده و از آن ارزشيابي نمود .
ـ فعاليت ها و آثار هنري دانش آموز داراي جذابيت است .
سادگي و زيبايي ، در آثار هنري دانش آموزان از نشانه هاي جذابيت آثار به شمار مي رود .
ـ خلاقيت و ابتكار در آثارش ديده مي شود .
نو بودن اثر ، بيان جديدي و يا نگاه جديدي به مفهوم يا موضوع است كه نشان از خلاقيت اثر دارد .
مثلاً ، ممكن است دانش آموز درباره موضوع « دوستي » طرح نقاشي بديعي ارايه دهد كه قبلاً ديده نشده است .
هـ ـ ويژگي هاي عمومي
در اين بخش حيطه هاي عاطفي ، بدني ، اجتماعي دانش آموز بررسي مي شود . معلم مي بايست گزارشي از وضعيت كودك ارايه دهد ، تلاش بر اين است كه مشكلات كمتر طرح و برجسته شود ، يعني به جنبه هاي مثبت كودك توجه شود ، در عين حال ضعف هاي كودك نه براي توبيخ و تحقير يا بزرگ نمايي بلكه براي پيگيري و بهبود وضعيت وي مورد توجه قرار گيرد ، در صورت وجود مواردي ضرورتاً به والدين ، مدير ، يا معاون منعكس شده و از همكاري آنان در رفع و بهبود رفتار كودك استفاده شود ، عمدتاً معلم خود پيگيري موارد مي پردازد .
مقياس
مقياس مورد استفاده در اين بخش اندكي با مقياس سنجش عملكرد تحصيلي متفاوت است ، مقياس مذكور به قرار زير است .
بسيار خوب مناسب نيازمند توجه
اگر در مورد انتظار خاصي ، تمامي نشانه ها به روشني و وضوح در رفتار فرد مشاهده شد ، رتبه « بسيار خوب » به وي داده مي شود . در صورتي كه نشانه ها كم و بيش مشاهده مي شود ، « مناسب » و اگر در مورد بيشتر نشانه هاي ضعف در رفتار دانش آموز ديده شد ، رتبه « نيازمند توجه » به وي داده مي شود . در اين حالت لازم است معلم با زباني كه شخصيت كودك مورد بي احترامي قرار نگيرد به مشكلات رفتاري وي اشاره بنمايد ، بهتر است قبل از اشاره به مشكلات رفتاري به جنبه هاي مثبت شخصيتي دانش آموز بيان و آنگاه مشكلات به شكل صحيح بيان شود و توصيه هاي لازم به والدين ارايه شود .
با ذكر مثالي ، مقياس مورد نظر درباره انتظاري خاص ارائه مي شود : فرض كنيد درباره انتظار « با ديگران همكاري مي كند » ، داوري مي كنيد . اگر در دانش آموز تمامي چهار نشانه اين انتظار ـ كه در صفحات بعد ذكر مي شود ـ مشاهده شد ، رتبه « بسيار خوب » به وي تعلق مي گيرد ، اگر در يك يا دو مورد از نشانه ها ضعف و سستي مشاهده شد ، البته نه با تكرار زياد ، به وي رتبه « مناسب » داده مي شود و اگر در بيشتر موارد نشانه ضعف و سستي ديده شد كه برخي از آنها هم مكرر بود رتبه « نيازمند توجه » به او تعلق مي گيرد .
جنبه جسماني
عموماً تصور مي شود كه ، مدرسه متكفل رشد شناختي كودك است و اين تصور ناقص تا حدودي ناشي از عملكرد بد مدرسه ها است ، حتي اگر اين نكته را بپذيريم ، رشد شناختي كودك مستلزم آمادگي شرايط جسماني است ؛ بنابراين در همين حد نيز بايست در مدارس جنبه هاي جسماني توجه شود . بنابراين مهارت ها و آموزش هاي بهداشتي بخشي از برنامه مدارس است .
انتظارات در جنبه جسماني به شرح زير است:
ـ به نكات بهداشتي عمل مي كند
شواهد اين انتظار عبارتند از :
· نظافت و رسيدگي به مو و ناخن.
· استفاده از وسايل شخصي مانند ليوان آبخوري.
· داشتن تغذيه مناسب در بين ساعات درسي ، يعني از مواد غذايي مناسب و توصيه شده استفاده نمايد.
ـ در بازيها و فعاليتهاي ورزشي شركت مي كند
از آنجا كه جنب و جوش و فعاليت جسماني از نيازهاي مهم كودكان است ، فعاليت هاي جسماني از نشانه هاي سلامت است ، پس توجه به اين موضوع براي معلم به نظر مي رسد ، بايستي معلم شرايط رواني مناسبي را فراهم آورد كه در ساعات ورزش تمامي تشويق شوند ، نشانه هاي تحقق اين انتظار عبارتند از :
· حضور در فعاليتهاي ورزشي.
· تحرك و فعاليت ساعات ورزش.
ـ عادات مطلوب جسماني را كسب كرده است .
معلم علاوه بر آن به دانش آموزان عادات مطلوب جسماني مربوط به نشستن ، راه رفتن و نوشتن را آموزش نشان مي دهد ، به دانش آموزاني كه در اين زمينه مشكلاتي دارند نيز كمك مي كند تا عادات مطلوب جسماني را كسب كنند و عادات بدي مانند قوز كردن هنگام نوشتن ، نزديك كردن چشم به كاغذ ، وارونه نگه داشتن كاغذ به هنگام نوشتن ، بايد مورد توجه معلم باشد . حتي چگونگي در دست گرفتن مداد نيز بايد مورد ملاحظه قرار گيرد . بنابراين نشانه هاي مربوط به اين انتظار عبارتند از :
· وضعيت نشستن روي صندلي ؛
· طرز مداد دست گرفتن ؛
· وضعيت نشستن هنگام نوشتن ؛
· راه رفتن . گاه با شناخت و تذكر به جا ( حتي به والدين ) مي توان ، مانع آسيب هاي جدي جسماني شد . معلم در صورت نياز مي تواند براساس همين نشانه ها چك ليستي تهيه نمايد و بر اساس مشاهدات خود چك ليست را براي هر دانش آموز تكميل نمايد .
جنبه اجتماعي
اگر بعد اجتماعي شخصيت فرد ، خوب رشد كند ، يعني بتواند با اعضاي خانواده ، دوستان يا حتي غريبه ها ، رفتار سازگارانه و مناسبي داشته باشد ؛ بيشترين بهره را به خويش و ديگران خواهد رساند . گر چه براي اهداف و انتظارات اجتماعي درس خاصي در پايه اول ابتدايي در نظر گرفته شده است ، اين امر به معني ناديده گرفتن اين جنبه ي مهم حياتي نيست ، بنابراين كودك حتي براي زندگي در مدرسه نيز بايستي مهارت هاي لازم را داشته باشد .
انتظارات در جنبه اجتماعي بدين قرار اند:
ـ با ديگران همكاري مي كند
لازمه زندگي اجتماعي، همكاري ومشاركت است، گرچه انسانها بااين حس وگرايش دور از هم جمع مي شوند، به همديگرسود مي رسانند، واز ديگران سود ميبرند، بااين حال كسب وتوسعه اين مهارت نياز به تمرين دارد، مدرسه بهترين مكان تمرين اين مشاركت ها وهمكاري هاست. بنابراين فرصت فعاليت هاي گروهي بهترين فرصت، براي تمرين مشاركت به شمار مي رود. معلم با مشاهده رفتاركودك ومشاهده ي نشانه هاي آن مي تواند درباره اين انتظار داوري كند.
· كودك داوطلب همكاري درفعاليت هاي گروهي است.
· درفعاليت هاي گروهي وظايف خودرا انجام مي دهد.
· به دوستان خود كمك مي كند.
· مسئوليت پذيراست.
- به قوانين مدرسه عمل مي كند
نظم، عامل بسياري از موفقيت هااست، بدون نظم، بهداشت رواني افراد آسيب مي بيند، بنابراين لازم است دانش آموز نظم را، بررفتار خود حاكم نمايد. به اين منظور معلم مي تواند قوانين ومقرراتي را به دانش آموزان معرفي وآنها را ترغيب كندكه به آن پاي بند شوند، بهتراست اين قوانين وقواعد صميمانه با كودكان درميان نهاده شود واز نتايج مثبت عمل به آن صحبت شود. وتوافق جمعي نسبت به آن بدست آيد. نشانه هاي اين انتظار عبارتند از:
· به موقع كارها وتكاليف خودرا انجام مي دهد.
· درحفظ وسايل شخصي وعمومي مي كوشد.
· ازمقررات مدرسه پيروي مي كند.
- به ديگران احترام مي گذارد
نيازبه احترام وارزشمندي، ازنيازهاي اساسي به شمار مي رود، بنابراين بايد بياموزيم كه به ديگران احترام بگذاريم، به اين منظور لازم است نخست، باكودك محترمانه برخورد شود تا يادبگيرد باديگران، يعني همكلاسي ها، معلم وكاركنان مدرسه نيز محترمانه برخورد كند. البته بايد توجه داشت كه احترام گذاشتن به ديگران تنها دركلام خلاصه نمي شود، بلكه رعايت حقوق ديگران هم نوعي احترام به ديگران است، نشانه هاي تحقق اين انتظار عبارتند از :
· باهمسالان ومعلمان محترمانه برخورد مي كند.
· به اموال ووسايل ديگران بدون اجازه دست نمي زند.
· از اشتباهات خود عذرخواهي مي كند.
· پرخاشگري ودعوا نمي كند.
- دربحث هاوگفتگوها شركت مي كند
ارتباط اجتماعي از اساسي ترين مهارت هاي اجتماعي است، بدون ارتباطات انساني جامعه اي تحقق نمي يابد. رابطه كلامي مهمترين نوع ارتباط است كه معلم بايست در مدرسه اين مهارت را توسعه وگسترش دهند.
نشانه هاي تحقق اين انتظار عبارتند از:
· به خوبي گوش مي دهد وبه دقت پاسخ مي دهد.
· قدرت تحمل نظرات مخالف خودرا دارد.
· از اظهار نظروبيان ديدگاههاي خود ترسي ندارد.
در اين قسمت چك ليست يا“سياهه رفتار” تهيه شده است كه معلم براساس آن مي تواند در مواقع خاصي نسبت به حضور يا عدم حضور نشانه ها در كودك، نظر دهد وسپس نظرات خودرا در كارنامه منعكس نمايد اين كاردرسه نوبت : اوايل سال تحصيلي، اواخر ديماه، واواخر ارديبهشت ماه انجام مي گيرد. معلم باملاحظه نتايج مشاهدات مرحله اول ودوم كارنامه را درنوبت اول پرمي كند با توجه به وملاحظه مرحله دوم وسوم كارنامه را در نوبت دوم پرمي نمايد.
استفاده از اين چك ليست به اختيار معلم است، اومي تواند چك ليست ديگري نيز تهيه كند ودرآن را تغييراتي ايجاد كند.
جنبه هاي عاطفي يكي از جنبه هاي مهم وحساس شخصيت كودك، جنبه عاطفي است. اين جنبه پيچيدگي زيادي دارد وهمچنين نقش مهمي در ساير جنبه ها دارد. براي ايجاد رشد در اين زمينه، معلم فعاليتهاي خود را در زمينة 1) ايجاد علاقه در دانش آموزان به موضوعات وفعاليتها وامورخاص و2) رفع مشكلات عاطفي، متوجه مي سازد. معلم سعي خواهد كرد فعاليتهايي ترتيب دهد كه علاقه دانش آموزان به موضوعات درسي مختلف وفعاليتهاي آموزشي افزايش يابد. همچنين از فعاليتهايي كه سبب بي علاقگي آنها دراين زمينه ها مي شود اجتناب خواهد كرد. علاوه بر فعاليتهاي آموزشي، علاقمندي وهمبستگي ومحبت نسبت به انسانهاي ديگر، حيوانات وطبيعت ( محيط زيست) جزء برنامه هاي معلم خواهد بود.
براي رفع مشكلات عاطفي نيز تلاش مي شود: 1) نيازهاي عاطفي دانش آموزان از قبيل نياز به محبت، نياز به ابراز خود واحساس ارزشمندي ارضاء شوند. 2) براي رفع مشكلات احتمالي چون اضطراب ، عدم اعتماد به نفس، شرم رويي، حقارت وخودكم بيني ، حسادت، پرخاشگري و… تدابيري انديشيده شود.
معلم حاصل اين فعاليتها وپيشنهادهاي عمومي يا ويژه خودرا به صورت گزارش كوتاهي در كارنامه ثبت مي كند.
حالتهاي عاطفي غيرمعمول احتمالي دانش آموز را به صورت توصيفي ،جهت كمك به معلمان آينده، دركارنامه ثبت شود. درگزارشها سعي شود برچسب منفي به دانش آموزان زده نشود وفقط به گزارش رفتار پرداخته شود.
و- جمع بندي عملكرد دانش آموز
دراين بخش با توجه به جزئيات علمكرد دانش آموز در صفحات قبل، از جنبه هاي مختلف اورا ارزشيابي مي نمائيم در بيان وضعيت كلي دانش آموز مي بايست به نكات زير توجه شود.
· عبارت ها ساده، واضح وكوتاه بوده تا والدين قادر به درك فهم آن باشند.
· درآغاز گزارش به جنبه هاي مثبت وموفقيت آمير كودك(عاطفي، شناختي، واجتماعي وجسماني) اشاره شود، مثلاً: نسبت به يادگيري درس شوق زياد دارد، درك درستي از مطالب درس دارد و…
· درصورتي كه لازم است معلم برمشكل يا مورد خاصي تاكيد كند، بايد به گونه اي عبارت خودرا تنظيم كند كه والدين تصور نكنند، مشكل غيرقابل حلي در پيش روي دارند، بهتراست دربيان مشكلات كودك از اصطلاحات زير استفاده شود.
- او نيازمند….
- دربرخي موارد………………. نياز به تقويت دارد
- درك برخي مطالب درس ……………………………. برايش مشكل است
- بهتر است دراين زمينه كوشش بيشتري بنمايد
· سعي شود از كلماتي مانند: قادر نيست، نمي تواند، نمي خواهد، هميشه، در بيان مشكلات ومسايل استفاده نشود.
· مراقبت نمائيد داوري مستند به شواهد كافي در پوشه كار، كارنامه و… باشد، يعني از اظهار نظر غيرمستند خودداري شود.
· بهتراست مشكلات ومسايل ناچيز ناديده گرفته شوند وموارد اندك تنها به صورت شفاهي با والدين در ميان گذاشته شوند.
جمع بندي از عملكرد دانش آموز در دونوبت انجام مي گيرد.
ز- توصيه هاي معلم
از آنجا كه ممكن است در فرآيند پيشرفت كودك، نقاط ضعفي ديده شود، بنابراين معلم مي بايست به منظور رفع وبهبود برنامه ها فعاليتهايي را پيشنهاد نمايد. به عبارت ديگر، معلم شواهدي دردست دارد كه خطر افت را دركودك پيش بيني مي نمايد، لذا توصيه هاي لازم وضروري را دراين بخش منعكس مي كند.
براساس نظر معلم، اگر كودك داراي ويپگيهاي برجسته اي باشد كه به مراقبت ورشد مستمر نياز داشته باشد ميبايست، اين موارد را نيز دراين قسمت درج نمود.
ح – نظر والدين
دراين قسمت، والدين پس از رويت كارنامه مي توانند نظرات خودرا به صورت تحليلي منعكس نمايند، ممكن است نظرات والدين به معلم در بهبود واصلاح فرآيند يادگيري كودك موثر باشد، لذا اين بخش را مي بايست جدي گرفت ونبايستي به تعارف وتشكر بسنده كرد.
ط – تاييد وتصميم
در نوبت اول مندرجات كارنامه مورد تاييد معلم ومدير مدرسه قرار ميگيرد ودر نوبت دوم اجازه ارتقاء به دانش آموز داده مي شود كه لازم است مورد تاييد مدير مدرسه نيز قرار گيرد.
2- پوشهپوشه كار يا port folio ابزاري است كه آثار ومحصولات فعاليت هاي مختلف دانش آموز، درآن به شكل مدوني گردآوري مي شود كه قابل ارزشيابي باشد، موادي كه در پوشه كارنگهداري مي شوند عبارتنداز:
- آثار هنري دانش آموز
- آثار وتكاليف نوشتني دانش آموز، تمرينات، املاء وجمله نويسي و…
- آزمون ها برگ هايي كه عمدتاً به صورت آزمون انجام مي گيرد
- گزارش دانش آموز از فعاليت هاي كلاسي وخارج از كلاس: مانند نوار قرائت قرآن وفعاليت هاي علوم و….
- تشويق ها و…
- لزومي به گردآوري تمامي آثار دانش آموز نيست بلكه مي بايست منتخبي از آثار وي در پوشه كار نگهداري شود وبهتر است در انتخاب آثار از دانش آموز هم نظرخواهي شود، پوشه كار دانش آموز شامل اين اجزاست:
○ روي جلد كه مشخصات فردي، كلاس، نام معلم مربوطه درج مي شود
○ نمون برگ ارزشيابي كه داخل جلد قرار مي گيرد، اين نمودن برگ در بخش ضمائم همين جزوه آمده است
○ بخش نگهداري آثار
ارزشيابي از عملكرد دانش آموز در پوشه كار درخصوص موضوعاتي چون نوشتن، درس هنرو… براساس شواهد ونشانه هاي نقل شده در ذيل هريك از انتظارات مربوطه انجام مي گيرد، نتايج اين ارزشيابي ها در زمان تكميل كارنامه توصيفي منتقل مي شود.
تنظيم ومديريت پوشه كار به عهده معلم است. درعين حال دراين كار مي توان از دانش آموز هم كمك گرفت. معلم آثار انتخاب شده را بعد از تعيين تاريخ تحويل وارزشيابي وبيان نظرات احتمالي در پوشه كار قرار مي دهد.
پوشه كار درمدرسه نگهداري مي شود ومعلم مي تواند در صورت لزوم محتواي آنها را با والدين در ميان گذارد. ويا درباره ي آن بحث نمايد، والدين نيز مي توانند پوشه كار فرزندان خودرا بررسي كرده ودر صورت تمايل نظر خودرا ذيل جدول ارزشيابي بنويسند پوشه كار در پايان سال تحصيلي (شهريور ماه) در اختيار دانش آموزقرار مي گيرد.
تذكرمهم: درنمون برگ ارزشيابي ازمحتواي پوشه كار به انتظارات درس هنر اشاره شده است، اين موارد به قالب هاي هنري مربوط مي شود كه آثار آن در پوشه كار نگهداري مي شود، مانند بعضي كاردستي ها، نقاشي، كلاژو… اگر در كلاس درباره قالب هاي هنري ديگر مثل موسيقي ، مجسمه سازي و… فعاليتهايي صورت مي گيرد، ارزشيابي آنها در برگ ثبت ارزشيابي مستمر ثبت مي شود.
3- برگ ثبت مشاهدات
برگ ثبت مشاهدات ابزاري است كه از طريق آن برخي رفتارها واعمال ويژه دانش آموز درآن ثبت مي شود، تا درهنگام ارزشيابي از آنها استفاده شود، اين ابزار درهر زمان كه معلم احساس كند لازم است رفتار خاصي از كودك در زمينه درسي واجتماعي و… ثبت شود اقدام به استفاده از آن مي نمايد مثلاً ممكن است دانش آموزي در حين مشاهده ودستكاري يك شيئي دقت ووسواس زيادي به خرج دهد كه اين رفتار مورد توجه معلم واقع شود واز آن گزارش توصيفي تهيه مي نمايد، اين گزارش هنگامي كه معلم قصد دارد درباره مهارت“ دقت درمشاهده” داوري كند به كارآيي دارد.
كل رفتار صرف نظراز مثبت يامنفي بودن آن ، ثبت مي شود. لازم است شرايط بروز رفتار نيز مشخص شود، فعاليت هاي خاص درسي، رفتار اجتماعي، رفتار عاطفي فعاليت بهداشتي و… را نيز مي توان به طور خاص ثبت نمود.
يك برگ ثبت مشاهده شامل اجزاء زير است.
- مشخصات دانش آموز
- شرح رويداد
- تفسير وپيشنهاد
معلمان مي توانند به شيوه هاي مختلف متناسب با علاقه خود برگ ها را طبقه بندي ونگهداري نمايند.
بعنوان مثال معلم مي تواند آنها را به صورت دفترچهاي درآورد كه در آن براي هر دانش آموز تعدادي برگ، درنظر بگيرد. لزومي برآن نيست كه براي هر دانش آموز برگي ثبت شود، اين برگ ها تنها نزد معلم باقي مي ماند ودر صورت نياز مدير يا معاون يا والدين عرضه مي شود. درپايان سال تحصيلي معلم مي تواند اين برگ ها را امحاء نمايد.
4- چك ليست يا سياهه رفتار
چك ليست ، عبارتست از مجموعه اي از نشانه ها وشواهد كه به يك انتظار يا انتظارات خاصي مربوط مي گردند معلم براساس مشاهدات معمول خود دركلاس درس يا فضاي ديگر، وجود ياعدم وجود شواهد را دررفتار وعملكرد فرد، مشخص مي نمايد. معلمان مي توانند براساس تشخيص خود چك ليست ها را براي مواد درسي واهداف مختلف تهيه واجرا نمايند. به عنوان مثال مي توان چك ليستي براي درس علوم براساس انتظارات ونشانه هاي مشخص شده، تهيه نمود. به عنوان نمونه براي وضعيت اجتماعي، دانش آموز چك ليستي تهيه شده است كه در بخش ضمائم همين جزوه آورده شده است. معلمان مي بايست در طول سال حداقل سه بارـ اوايل سايل تحصيلي، دي ماه، ارديبهشت ماه ـ اجرا نمايند ونتايج آن را نيز در كارنامه منعكس نمايند به اين صورت كه با مطالعه ومقايسه مرحله اول ودوم وضعيت اجتماعي دانش آموز درنوبت اول ارزشيابي مي شود وبا مطالعه ومقايسه مرحله دوم وسوم وضعيت اجتماعي دانش آموز در نوبت دوم ارزشيابي مي شود، ودر كارنامه منعكس مي شود.
5- برگ ثبت ارزشيابي مستمراين برگ كه نمونه آن پيوست اين نوشتار مي باشد سه بعد دارد:
- بعداول، فهرست دانش آموزان كلاس
- بعددوم، فهرست انتظارات مربوط به مواد درسي
- بعدسوم، ارزشيابي هايي است كه معلم درآن منعكس مي نمايد، معلم براساس راهنمايي هاي درج شده دراين جزوه حداكثرهرماه يك بار وحداقل هردوماه يك بار براساس مشاهدات ارزشيابي از عملكرد دانش آموزان را درآن درج مي نمايد.
اين برگ ها تا پايان سال نزد معلم باقي مي ماند وسپس دراختيار مدير مدرسه قرار مي گيرد تا به صورت كتابچه اي در مدرسه نگهداري شود، معلم مي بايست هنگام انتقال اين ارزشيابي ها به كارنامه در بهمن ماه وخرداد ماه به اين نكات توجه نمايد.
- درصورتي كه ارزشيابي معلم از هرانتظار در چند مرحله سير صعودي داشته باشد بايست آخرين رتبه كسب شده (بالاترين ) را به كارنامه منتقل نمايد در قسمت ملاحظات مي توان به سير صعودي پيشرفت دانش آموز اشاره كرد.
- درصورتي كه ارزشيابي ها سير نزولي داشته ونشان مي دهد كه كاهشي د رعملكرد تحصيلي كودك در باره ي انتظارات آموزشي خاص ديده مي شود، بايستي ضمن انتقال ارزيابي نهايي در ستون ملاحظات اشاره اي به اين سير نزولي بشود اين خود نكته اي است كه معلم مي تواند بررسي نموده ودر بخش توصيه ها به والدين راهنمايي نمايد يا برنامه اي را براي بهبود وضعيت دانش آموز ترتيب دهد.
- درصورتي كه رتبه اي، داراي فراواني بيشتري نبود ودورتبه فراواني برابر داشته بنابر نظر معلم يكي از رتبه ها منتقل مي شود.
6-آزمون
آزمون هاي مداد كاغذي، يكي از ابزارهاي جمع آوري اطلاعات براي ارزشيابي از عملكرد تحصيلي دانش آموزان است، كه در برخي از دروس مانند رياضي ونوشتن بنابر نظر معلم از آن استفاده لازم مي شود، در دروس ديگر مانند علوم قرآن وهنر وخواندن نيازي به آزمون هاي مداد كاغذي نيست، آزمون هاي مداد كاغذي نبايستي به گونه اي اجرا شود كه وضعيت اضطراب آور امتحان را تداعي كند. شرايطي بايد فراهم شود كه دانش آموز بدون نگراني ومانند جلسات اجراي تكاليف كلاس پاسخگوي سؤالات كتبي معلم باشد.
جلسات نگارش- املاء ، نبايد استرس زاباشد، ارزيابي از آزمونها بايستي براساس مقياس هاي رتبه اي باشد وبهتر از بكارگيري مقياس فاصله (20-0) اجتناب شود.
پيشنهاد مي شود كه از آزمون هاي مختلف مانند آزمون در خانه (taeke home) وآزمون كتاب باز (open book) نيز استفاده شود.
آزمون درخانه ، به اين صورت اجرا مي شود كه سؤالاتي توسط معلم تهيه شده ودر منزل توسط دانش آموز (احياناً با كمك والدين) پاسخ داده مي شود.
آزمون كتاب باز، بااين شيوه بعمل مي آيد كه، معلم سؤالاتي را تهيه مي نمايد واز دانش آموزان مي خواهد كه با كمك كتاب درسي يا كتابهاي غير درسي ديگرـ با نظرمعلم ـ به پاسخ دادن به اهتمام ورزند.
7- تكاليف درسيتكاليف درسي يكي از ابزارهاي مهم ارزشيابي توصيفي است درصورتي كه معلم پيشنهاد وبررسي تكاليف را به خوبي مديريت نمايد يكي از ابزارهايي است كه به سادگي مي توان عملكرد دانش آموزان را سنجيد ارزيابي از تكاليف درسي بايستي براساس مقياس هاي مورد نظر دراين طرح صورت گيرد واگر معلم مقياس ديگري را پيشنهاد مي نمايد ضرورت دارد اين مقياس غير رتبه اي باشد. بررسي تكاليف همراه با اظهار نظر معلم بر كيفيت كار مي افزايد معلم در زمينه ضعف ها وقوت هاي كار توضيحاتي مي دهد كه عمدتاَ تشويق كننده باشد.
تكاليف درسي از منظر تعداد دانش آموزان درگير به سه دسته تقسيم مي شود
1- تكاليف عمومي: تكاليفي كه براي تمامي دانش آموزان كلاس در نظر گرفته مي شود.
2- تكاليف گروهي: فعاليت گروهي در كلاس درس امروزه بسيار مورد اقبال معلمان است معلمان تلاش مي كنند تعداد محدودي از بچه ها را دريك گروه خاص سازمان داده وآن ها را براي انجام فعاليت ها خاص به مشاركت وادار كنند تكاليف گروهي براساس نوع گروه وهدف گروه ارايه مي گردد مهم اين است كه تكاليف گروهي بايستي قابليت انجام گروهي را نيز داشته باشد وآنها را به تعامل وهمفكري وادارد.
3- تكاليف انفرادي: اين تكاليف براساس شناخت معلم از ويژگي هاي دانش آموز ارايه مي گردد وجود تفاوت هاي فردي در بين دانش آموز اين دسته از تكاليف را ضروري مي نمايد.
معلم مي تواند براساس شناختي كه از دانش آموزان خاصي پيدا كرد وفرضاً اورا در يك زمينه ضعيف ديده است براي او تكليفي خاص تعيين نمايد تا ضعفش جبران گردد يا اين كه كاملاً برعكس، دانش آموزي در حوزه اي قوي است مي توان تكاليفي ويژه براي او در نظر گرفت به فرض در مهارت هاي هنري مي توان براي كودكي كه شايستگي خاصي از خود دررشته اي از خود نشان داده تكليفي خاص پيشنهاد كرد.
تكاليف درسي را از نظر محتوا مي توان به چهار گروه تقسيم كرد
1- تكاليف تمريني اين نوع تكاليف قديمي ترين ورايج ترين تكاليف درسي در مدارس هستند معمولاً به صورت كتبي وجهت تثبيت يادگيري به روش تكرار وتمرين انجام مي گيرد اين تكاليف در صورت كثرت استفاده ملال انگيز وخسته كننده است است اين نوع تكاليف اگر بيش از حداستفاده شود همان مشق هاي پرمشقتي است كه همه ما تجربه آن را در ذهن داريم لذا ازاين نوع تكاليف در حد واندازه خود بايد استفاده كرد وپيشنهاد مي شود عمده اين گونه تكاليف در مدرسه انجام گيرد.
2- تكاليف آماده سازي وآمادگي : اين گونه تكاليف بيشتر براي درس هاي روزهاي بعد بكار مي رود مثلاً اگر قرار است هفته آينده درس گياهان تدريس شود شما مي توانيد از پيش به دانش آموزان خود بگوئيد كه بخش گياهان را ورق بزنند يا اين كه تعدادي برگ يا دانه گياهان جمع آوري كرده وبه كلاس درس بياورند ويا تكاليفي شبيه اين را انجام دهند شما بااين كار درآنها آمادگي ايجاد كرده ايد.
3- تكاليف بسطي وامتدادي: اين نوع تكاليف شاگردان را از سطح كلاس بالاتر مي برد ودانش ومهارت وتجربه آنها را توسعه مي دهند اين تكاليف مي تواند به صورت پروژه به دانش آموزان ارايه شود مثلاً به دانش آموزاني گفته شود كه در كتابخانه كتابي درباره سنگ ها پيدا كند وقسمتهايي از آن را به كلاس ارايه دهد.
4- تكاليف خلاقيتي: اين تكاليف دانش آموزان را وادار مي كند به روش جديدي واز راه جديدي كاري را انجام دهد يا اثر كاملاً جديدي از خود ارايه دهد دردرس هنر اين تكاليف جاي خاصي دارد.
پس از آشنايي با انواع تكاليف لازم است گفته شود كه تكاليف درسي متنوع بوده واز تمامي اشكال آن در كلاس درس استفاده شود تكاليف انجام شده دانش آموز اگر برجستگي خاصي دارد ومي تواند منبعي براي داوري در خصوص ميزان پيشرفت تحصيلي وي باشد آن را در پوشه كار نگهداري نمايد. اگر گروه خاصي از نوع تكاليف انجام شده بعد از مدتي دركنار هم قرار گيرد مي توان برمبناي آن چگونگي پيشرفت دانش آموز را مطالعه كرد ونظر داد.
از آنجا كه كمك بيش از حد ويا حتي انجام تكاليف توسط والدين پديده اي شايع است معلمان مي توانند با توجيه دقيق والدين كه هدف اين تكاليف چيست وهدف ارزشيابي از اين تكاليف چيست والدين را به برخورد عاقلانه با تكاليف درسي دعوت كنند.
ستفاده در روش توصیفی
